Ғылым ордасы
Бөлімдердің құрылымдары

Орталық ғылыми кітапхана тарихы

Ғылыми кітапхананың тарихы 1932 жылы КСРО Ғылым академиясының Алматыдағы Қазақстандық базасының алғашқы ғылыми бастауыш ұйымының ашылуымен басталды.

1946 жылы Қазақ ССР Ғылым Академиясының құрылуымен кітапхана Орталық ғылыми кiтапхана статусын алды. Кітапхана дамуының және ғылыми деңгейінің маңыздылығын анықтаудың басында ҚазССР Ғылым Академиясының бірінші Президенті Қаныш Имантайұлы Сәтбаев тұрды. Осы кезеңнен бастап Орталық ғылыми кітапхананың қалыптасу, дамуының жаңа және негізгі кезеңдері басталды.

1957 ж. 1 наурызынан бастап Қазақ ССР Ғылым академиясы Президиумының жарлығымен Нұрхан Бәтішқызы Ахмедова Қазақ ССР Ғылым академиясы Орталық ғылыми кітапханасының директоры болып тағайындалады.

Ғылыми кітапхананың тарихы 1932 жылы КСРО Ғылым академиясының Алматыдағы Қазақстандық базасының алғашқы ғылыми бастауыш ұйымының ашылуымен басталды.

1946 жылы Қазақ ССР Ғылым Академиясының құрылуымен кітапхана Орталық ғылыми кiтапхана статусын алды. Кітапхана дамуының және ғылыми деңгейінің маңыздылығын анықтаудың басында ҚазССР Ғылым Академиясының бірінші Президенті Қаныш Имантайұлы Сәтбаев тұрды. Осы кезеңнен бастап Орталық ғылыми кітапхананың қалыптасу, дамуының жаңа және негізгі кезеңдері басталды.

1957 ж. 1 наурызынан бастап Қазақ ССР Ғылым академиясы Президиумының жарлығымен Нұрхан Бәтішқызы Ахмедова Қазақ ССР Ғылым академиясы Орталық ғылыми кітапханасының директоры болып тағайындалады.

Н.Б.Ахмедова кітап қорының отандық және шетел әдебиеттерімен ғылыми негізде толықтырылуына мүмкіндік жасады. Кітапхана ісінің кей салаларының дамуы үшін мамандарды таңдау, оқыту, мамандарды дұрыс орналастыру, кітап қорын одақтас республикалар кітапханаларының қорларынан алынған кітаптармен толықтыру жұмыстары үнемі жүргізіліп отырды. Кітап қорын қалыптастыру мәселесін Қаныш Имантайұлы Сәтбаев қадағалады. Кеңес Одағының түкпір-түкпіріндегі ірі кітапханалардың резервтегі қорларынан ОҒК қызметкерлері іріктеп алған кітаптар Алматыға контейнерлермен жеткізіліп отырды.

Нұрхан Бәтішқызы басқарған 30 жыл ішінде Орталық ғылыми кітапхана одақтағы академиялық кітапханалар арасында алдыңғы орында болды. Ал, ең үлкен еңбегі – Халықаралық кітап алмастыру жұмысын дамытуы болды. Н.Б.Ахмедова басшылық еткен кезеңде кітапхана әлемнің 46 елінің 266 ғылыми мекемесімен, атап айтқанда, әлемнің ірі кітапханалары – АҚШ-тың Конгресс кітапханасы, Париждің Ұлттық кітапханасы, Нью-Йорктегі көпшілік кітапхана, Пекиннің Мемлекеттік кітапханасы және т.б. кітапханалармен кітап алмастыру жұмысын жолға қойды. 80-жылдары әлемнің 61 мемлекетіндегі 870 ғылыми мекемемен кітап алмасу жұмысын жүргізіп, кітапхананың шетел ғылыми әдебиеттер қоры Орта Азия аймағындағы кітапханалар арасында ең үздігі болды.

1958 жылы

кiтапхана Академиямен бiрге жаңа, қазiргi ғимаратқа көштi.

60-80 жылдары

Орталық ғылыми кітапхана ҒЗЖ және ҒӘЖ үйлестірілген жоспарына сай еліміздің ірі кітапханаларымен тығыз байланыста болды. ОҒК халықаралық, бүкілодақтық, республикалық ғылыми конференцияларға қатыса бастады. АҚШ, Канада, ҚХР, Жапония, Франция, Германия және т.б.шетелдік кітапханалармен байланысы белсенді түрде дамыды.

1983 жылдан

Орталық ғылыми кітапхана, республикадағы кiтапханалардың алғашқыларының бiрi болып, кiтапханалық-ақпараттық процестердi автоматизациялауды енгiзудi қолға алды. Қазақстан Ғылым академиясының ғылыми-зерттеу мекемелерінің абоненттерін автоматтандырылған ИРИ жүйесі тәртібінде ВИНИТИ дерек қорымен қамтамасыз етті. Кітапханада АЖ «Ретроспективті ізденіс», АЖ «Библиография», АЖ «КАА» жұмыс істеді.

90 жылдары

Қазақстан Республикасының мемлекеттiк тәуелсiздiк алуына негізделген жаңа социомәдени жағдай, кiтапхананың әлеуметтiк және функционалдық шеңберiндегi қызметiн кеңейтті.

1996 ж.

ОҒК–ТМД Ғылым Академиясы Халықаралық Қауымдастығының және Балтия елдерінің (ҒАХҚ) мүшесі.

1998 ж.

ОҒК– Қазақстан Республикасы Кітапханалар Қауымдастығының мүшесі.

1999 жылы

17 шiлдеде Қазақстан Республикасы үкiметiнiң қаулысымен Орталық ғылыми кiтапхана Мемлекеттiк республикалық қазыналық мекеме, Қазақстан Республикасы Бiлiм және ғылым министiрлiгi “Орталық ғылыми кiтапхана” болып аталды. ОҒК даму динамикасы өткен дәстүрiне сүйене отырып, дамудың жаңа жолдарын iздеудi, шаруашылықтың жаңа түрлерiн үйлестiрудi көздедi.

2001ж.

ОҒК – Қазақстан кітапханаларының Ақпараттық Консорциуымын құрушыларының бірі.

2012 ж.

ҚР БҒМ ҒК «Ғылым ордасы» РМК Ғылыми кітапханасы болып өзгертілді.

2025 жылы

Орталық ғылыми кітапхана Алматы қаласының орталықтандырылған кітапханалар жүйесімен меморандумға қол қойды.


Кітапханада бүгінгі 5,8 миллионға жуық ғылыми басылымы бар.

Кітапханада қазақ тарихы мен мәдениетіне қатысты ең үлкен қолжазбалар қоры 20 мың, 100-ден аса тілде ғылыми басылымдар жинақталған.

Кітапхана қорында ХІІ-ХVІІІ ғасырлар арасын қамтитын құнды мұралар, баға жетпес қолжазбалар, 900 мыңнан астам шетелдің ғылыми басылымдары сақтаулы. Мысалы, кітапхана қорында әл-Фараби, А.Құнанбайұлы, М.Көпейұлы, Ә.Навои, Ш.Уәлиханов, М.Әуезов, Ә.Диваев, Ә.Марғұлан сынды ірі тұлғалардың қолжазбалары, Абылай ханның хаты, қазақ шежірелері, 3 метрлік орама мата қағазда жазылған «Қазақ хандарының шежіресі», 12-ғасырда бұзау терісіне жазылған 26 метрлік «Тәурат» кітабының қолжазбасы, одан бөлек, 20 мыңнан аса құнды қолжазбалар сақталған.

Деректердің ауқымы өте үлкен: қолжазбалардың түпнұсқалық түрінен бастап, заманауи электронды ақпарат тасымалдаушыларға дейінгі аумақты қамтиды.

ҚР Білім және Жоғарғы Білім министрлігі Ғылым комитеті «Ғылым ордасы» РМК Орталық ғылыми кітапханасы өте құнды сирек кітаптар мен қолжазбалардың иесі.

Кітапхана жұмысының негізгі бағыттары:

Орталық ғылыми кітапхана қорындағы ұлттық байлық және ғылыми құндылық болып табылатын ғылыми, мәдени және тарихи құжаттарды насихаттау;

Сирек құжаттарды, қолжазбаларды және басқа да деректемелерді сандық түрге көшіру;

Ғылыми-библиографиялық және ақпараттық оқу құралдарының, академиялық ғылыми журналдардың толық мәнді деректер базасын (БД) құру;

Электрондық каталог жүргізу;

Әлемдік ақпараттық орталықтар мен баспалардың деректер базасына (БД) қол жеткізуді қамтамасыз ету.

ҚР Білім және Жоғарғы Білім министрлігі Ғылым комитеті «Ғылым ордасы» РМК Орталық ғылыми кітапханасы – халықаралық кітап алмасу орталығы, әлемнің 52 еліндегі 335 ғылыми мекемемен серіктес және Қазақстандағы 900 мыңнан аса шетелдік ғылыми әдебиетттер қорын сақтаушы.

ҚР Білім және Жоғарғы Білім министрлігі Ғылым комитеті «Ғылым ордасы» РМК Орталық ғылыми кітапханасы - Республикадағы ғылыми-библиографиялық қызмет көрсету орталығы. Бірнеше библиографиялық сериялардың зияткерлік меншік сертификатына ие:

«Қазақстан және әлемдік қоғамдастық»

«Қазақстан ғалымдарының биобиблиографиясы»

«Ұлы тұлғалар»

«Кітапхана ісінің көрнекті қайраткерлері»

Кітапхананың ғылыми жұмысы

Кітапхананың «Ұлы тұлғалар», «Қазақстан ғалымдарының биобиблиографиясы», «Афидология бойынша библиография. 1712-2007», «Қазақстанның табиғаты және табиғи ресурстары», «Қазақстан және әлемдік қауымдастық», «Қазақстанның тарихи – мәдени мұрасы», «Қазақстандағы ғылым және ғылыми зерттеу жұмыстары» атты сериялар. Сонымен қатар, кітапханадан ҚР БҒМ ҒК ғылыми жобаларына қатысып, «История Казахстана дореволюционный период» І-ІІ том, «Источники и литература по истории города Алматы» басылымдары жарыққа шықты, ал кітапхана жоспарлары бойынша «Ғылыми кітапхананың қолжазбалар қорында сақтаулы материалдар жинағының мазмұндалған библиографиялық көрсеткіші» 1-7 том, «Ғылыми кітапхана қорында сақтаулы шет тіліндегі сирек кездесетін кітаптардың мазмұндалған суретті библиографиялық көрсеткіші», «ҚР БҒМ ҒК «Ғылым ордасы» РМК Ғылыми кітапхананың Сирек қорындағы парсы тіліндегі кітаптардың каталогы» атты ғылыми басылымдар жарық көрді.